kolumbowie
  Żołnierze Wyklęci 2012
 
 



    
     Niemal 70 lat temu, w marcu 1945 r. żołnierze polskiego podziemia niepodległościo­wego na ulicach Białegostoku rozlepiali plakaty, na których można było przeczytać: „Wołamy do wszystkich narodów świata! […] Nie pozwólcie ażeby NKWD na roz­kaz Stalina przeprowadzało masowe aresztowania! Nie pozwólcie wywozić Polaków na Sybir! Nie pozwólcie czerwonym oprawcom gwałcić nasze dzieci i kobiety! Nie po­zwólcie mordować Polaków, a mienie ich grabić!” Niestety, wolny świat był głuchy na wołanie narodów uciemiężonych przez komunistyczną dyktaturę. Polacy mogli bro­nić się tylko sami. Do walki stanęły więc tysiące żołnierzy podziemnej Polski – boha­terów II konspiracji. W skrajnie niesprzyjających warunkach, oskarżani o zdradę na­rodu, często opuszczeni przez najbliższych i współpracowników, WYKLĘCI – trwali w oporze. Płacili za to wysoką cenę – trafiali na wiele lat do więzienia, znajdowali śmierć podczas walki lub z mocy wyroku komunistycznego wymiaru sprawiedliwo­ści. Część z nich nie ma nawet własnych grobów. Jednak najwyższą karą, jaką posta­nowiono wymierzyć WYKLĘTYM, była anatema, zniesławienie i zapomnienie. Polska odzyskała niepodległość w 1989 r., jednak o pamięć o WYKLĘTYCH trze­ba było walczyć przez następne lata. Symbolicznym i ostatecznym przywróceniem im należnej czci było ogłoszenie w roku ubiegłym dnia 1 marca świętem państwo­wym – Narodowym Dniem Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.


 
Polskie powojenne podziemie niepodległościowe – „Żołnierze Wyklęci”
1. Czym było powojenne podziemie niepodległościowe? Powojenne podziemie niepodległościowe stanowiło prostą kontynuację działalno­ści niepodległościowej z okresu okupacji niemieckiej, będąc naturalną konsekwencją wyborów dokonywanych na początku wojny przez dziesiątki tysięcy konspiratorów. Było też pierwszym odruchem samoobrony społeczeństwa polskiego przeciwko siłą narzuconej przez sowietów – komunistycznej władzy.

2. Ilu było „Żołnierzy Wyklętych”?
Powojenne podziemie niepodległościowe aż do powstania NSZZ „Solidarność” było przykładem najliczniejszej formy oporu Polaków wobec komunistycznej władzy. Przez jego szeregi przewinęło się ponad 250–300 tys. ludzi (z tego kilkadziesiąt ty­sięcy w oddziałach zbrojnych), nie licząc współpracowników i sympatyków, a także około 20 tys. w szeregach konspiracji młodzieżowych.

3. Z jakich środowisk się wywodzili?
Polskie podziemie niepodległościowe było emanacją dążeń niepodległościowych spo­łeczeństwa polskiego wyrażaną na przekór wybitnie niekorzystnej sytuacji geopoli­tycznej. Uczestniczyli w nim przedstawiciele wszystkich grup społecznych i zawodo­wych (inteligencja, robotnicy i chłopi), partii politycznych (od socjalistów z Polskiej Partii Socjalistycznej po członków obozu narodowego), młodzież oraz ci wszyscy, dla których podstawowym imperatywem działania była gotowość walki o wolną Polskę.

4. Jak długo trwał opór?
Polskie podziemie niepodległościowe jako zjawisko masowe istniało do wiosny 1947 r. Data ta nie oznaczała jednak jego definitywnego końca, podobnie jak nie zamykał go ani polski czerwiec i październik 1956, ani też marzec 1968, grudzień 1970, czy sierpień 1980. Historia „Żołnierzy Wyklętych” toczyła się swoim własnym rytmem. Symbolicznym końcem zbrojnego oporu była śmierć Józefa Franczaka „Lalka”, za­bitego przez ZOMO 21 października 1963 r. Także i ona nie zamykała jednak osta­tecznie dziejów konspiracji powojennej. Do końca PRL-u w całym kraju ukrywa­ło się pod fałszywymi nazwiskami wielu żołnierzy podziemia. Ścigani aż do 1989 r. przez SB trwali oni w konspiracji – tej jednostkowej – wewnętrznej – z dala od ro­dzin, z którymi nie dane było im się spotkać przez kilkadziesiąt lat.

5. Czy to było powstanie antykomunistyczne?
Polskie podziemie niepodległościowe – z racji skali, zasięgu, trwałości oraz czynni­ka inicjującego – jakim była agresja obcego państwa, tj. ZSRR – wpisuje się w natu­ralny sposób w polską tradycję insurekcyjną – jako powojenne powstanie antyko­munistyczne. Jego geografia w dość dokładny sposób pokrywa się z mapą inicjatyw powstańczych z 1863 r., będąc potwierdzeniem przywiązania do tradycji niepodle­głościowych społeczności lokalnych np. Podlasia, Mazowsza, Kresów.

6. Co udało się zyskać dzięki walce „Wyklętych”?
Powojenne podziemie niepodległościowe było z pewnością głównym przeciwni­kiem władz komunistycznych w pierwszych powojennych latach. To między innymi za jego sprawą kolejne sekwencje wprowadzania w Polsce nowego komunistycznego ładu przesunięte zostały o kilka lat, a w konsekwencji śmierci Stalina – ostatecznie zaniechane. To między innymi z powodu konieczności złamania najpierw zbrojnego oporu kolektywizacja w Polsce rozpoczęła się dopiero po 1948 r., a zdecydowana roz­prawa z kościołem katolickim przesunięta zaś została dopiero na początek lat 50.

7. Jaką ofiarę ponieśli „Wyklęci”?
Zbiorowość „Żołnierzy Wyklętych” zapłaciła za przywiązanie do tradycji niepod­ległościowej cenę najwyższą spośród wszystkich grup, środowisk walczących o wol­ną demokratyczną Polskę. To ponad 5 tys. osób skazanych przez sądy wojskowe na kary śmierci, ponad 21 tys. zmarłych i zamordowanych w więzieniach (w tym więk­szość to członkowie konspiracji). To bliżej nieznana liczba zabitych w trakcie tysię­cy pacyfikacji ciągnących się przez pierwsze 10 powojennych lat, zamordowanych bez sądu w siedzibach urzędów bezpieczeństwa (około 20 tys.). To ponad 250 tys. osób skazanych na kary więzienia z powodów politycznych, kilkaset tysięcy dalszych zrujnowanych zdrowotnie, ekonomicznie, skazanych na bycie obywatelami II kate­gorii w PRL.

8. Dlaczego ustanowiono Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”?
Ustanowienie w 2011 r. 1 marca Narodowym Dniem Pamięci „Żołnierzy Wyklę­tych” stanowi potwierdzenie przez wolną, demokratyczną Rzeczpospolitą roli, jaką odegrali oni na drodze do odzyskania przez Polskę niepodległości. Wybór tej daty związanej z 60. rocznicą zamordowania przez komunistyczny aparat bezpieczeń­stwa członków IV Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość – jest tak­że symbolicznym aktem uhonorowania najwyższej ofiary złożonej przez dziesiątki tysięcy żołnierzy podziemia powojennego w trakcie pierwszej komunistycznej de­kady.


Sprawa Czesława B. – agenta „Małachowskiego”, „Michała”

     
     Historia Czesława B. – jako tajnego współpracownika – nigdy nie powinna była się zdarzyć. Jego rodzina, głęboko zaangażowana w działalność niepodległościową, ni­gdy nie powinna stać się celem represji władz polskich. Jego najstarszy brat nie po­winien zginąć z ręki Polaków. Sam Czesław B. nie powinien nigdy zostać agentem bezpieki – ta bowiem miała formalny zakaz werbowania nieletnich. Jako wrażliwy, uzdolniony humanista nigdy nie powinien stoczyć się moralnie, zdradzając pamięć ojca, najstarszego brata – żołnierzy AK, brata walczącego w partyzantce, matki re­presjonowanej przez komunistów. Nie powinien opisać po wielu latach tych wszystkich zdarzeń w sposób wy­kluczający potrzebę ekspiacji za dawne winy. To wszystko jednak, co stało się udziałem Czesława B. zdarzyło się na­prawdę i było zjawiskiem typowym dla pierwszej komuni­stycznej dekady. Typowe były represje dotykające właśnie takie rodziny jak jego – wyniszczane przez komunistów za przywiązanie do tradycji patriotycznej. Typowe były działania wszechwładnej bezpieki, nieprzestrzegającej jakichkolwiek zasad, łamiącej wszelkie normy i prawa. Ofiary jego zdrady były typowe dla losów terenu, z którego się wywodził – wykrwawionego przez trwające blisko dziesięć lat pacyfikacje. Typo­wa wreszcie była historia jego moralnego upadku – typowa dla czasów, w których za zdradę dostawało się nagrodę, zbrodnia zaś nie mogła doczekać się ukarania.

     Na początku 1950 r. funkcjonariuszom Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie udało się zlokalizować miejsce pobytu brata Witolda B. „Litwina”, „Stena” – jednego z partyzantów działającej nadal na Białostocczyźnie i Podlasiu 6 Brygady Wileńskiej AK. Był nim siedemnastoletni wówczas Czesław B. uczeń gimnazjum im. Stanisława Małachowskiego w Płocku, do niedawna mieszka­niec Jabłonny Lackiej w powiecie Sokołów Podlaski. Postanowiono zwerbować go jako agenta, szantażując odpowiedzialnością karną za kilkakrotną wymianę korespon­dencji z bratem, zakwalifikowaną jako „udzielanie pomocy bandzie”. Komunistyczny resort bezpieczeństwa wykorzystał też jako dodatkowy argument to, iż jego młodszy brat także uczył się w „Małachowiance”, siostra zaś w szkole podstawowej. Rodzeństwo pozostawało bez opieki rodziców. Ojciec – oficer rezerwy – wcielony przymusowo do ludowego Wojska Polskiego w 1944 r. poległ w ostatnich dniach wojny, matka zaś od­bywała karę 5 lat więzienia za pomoc udzielaną partyzantom. Najstarszy brat – za­angażowany czynnie w działalność niepodległościową w AK – został zamordowany przez UB jeszcze w lecie 1946 r.

     Werbunku Czesława B. dokonano 26 marca 1950 r. w Płocku poprzez tajne aresz­towanie. Po podpisaniu deklaracji współpracy B. przyjął kryptonim „Małachowski” (zmieniony później na „Michał”). Po kilku dniach został przerzucony do powiatu So­kołów Podlaski, gdzie miał skontaktować się z bratem, Witoldem. Pod pozorem spo­tkania się z nim z okazji Wielkanocy 5 kwietnia 1950 r. odwiedził obozowisko oddzia­łu por. Józefa Ludwika Małczuka „Brzaska” (komendanta powiatu Sokołów Podlaski podległego konspiracyjnej „eksterytorialnej” or­ganizacji wileńskiej AK) znajdujące się w lesie koło wsi Toczyski Podborne w gminie Jabłonna Lacka. Przebywał w nim przez dwa dni. Po opusz­czeniu obozowiska rankiem 7 kwietnia 1950 r. agent „Małachowski” niezwłocznie poinformował szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Sokołowie Podlaskim o miejscu po­stoju partyzantów. Podczas obławy, w której brało udział ponad 500 żołnierzy Korpusu Bezpieczeń­stwa Wewnętrznego, poległ por. „Brzask” i jego dwaj żołnierze. Reszta grupy (w tym brat agen­ta „Małachowskiego”) zdołała jednak, korzysta­jąc z ciemności nocnych, przebić się z okrążenia.

     Sukces komunistycznego resortu bezpieczeństwa był jednak bezsprzeczny. Zdołał on nie tylko zli­kwidować legendarnego dowódcę partyzanckie­go, ale także, korzystając z wiedzy „Małachowskiego”, aresztować 64 zaangażowane w działalność niepodległościową osoby z rejonu Jabłonny.

     Czesław B. pozostawał jednak poza podejrzeniami partyzantów i miejscowej spo­łeczności. WUBP w Warszawie opracował bowiem staranny kamuflaż dla jego pra­cy agenturalnej, kierując podejrzenia miejscowej ludności na zupełnie inną osobę. Do roli kozła ofiarnego wybrany został żołnierz podziemia sierż. Wacław Giziński „Bąk” (zasłużony akowiec i winowiec). Realizując plan „przykrycia” agenta „Mała­chowskiego”, resort zwolnił Gizińskiego z aresztu, zapewnił ochronę KBW, po czym przesiedlił wraz z rodziną na ziemie odzyskane, gdzie zapewnił mu pracę na kierow­niczym stanowisku w PGR-ze koło Słupska. Był on także jedyną osobą, która na pro­cesie miejscowej siatki konspiracyjnej zeznawała z wolnej stopy i w dodatku nie zo­stała skazana. Wszystko to sprawiło, że mieszkańcy okolic Jabłonny Lackiej uznali go za zdrajcę, który wydał „Brzaska” i jego towarzyszy. Legenda ta okazała się niezwykle trwała, funkcjonując powszechnie aż do początku XXI w.

     Po kilku miesiącach komunistyczny resort bezpieczeństwa postanowił powtór­nie użyć Czesława B. W maju 1950 r. z polecenia funkcjonariuszy UB podjął on ko­respondencję z rodziną jednego z partyzantów 6 Brygady Wileńskiej AK, Eugeniusza Welfla „Orzełka”, z Tuszyna pod Łodzią. Listy od Jadwigi Welfel – siostry „Orzełka” – potwierdziły, iż agent nie jest podejrzewany o współpracę z bezpieką. W celu uzy­skania ponownego kontaktu z brygadą jeszcze w czerwcu 1952 r. wysłano go „z wi­zytą” do rodziny Welflów i zalecono m.in. „prowadźcie rozmowę [o śmierci „Brza­ska”] ubolewając nad «Brzaskiem» szczególnie”. W dalszych kontaktach z Welflami agent, zgodnie z opracowaną przez WUBP legendą, występował jako osoba obawia­jąca się aresztowania i ukrywająca się przed UBP. Już w pierwszych rozmowach uda­ło mu się uzyskać sporo informacji na temat kontaktów rodziny z pododdziałem par­tyzanckim, w którym służył „Orzełek”. W trakcie kolejnej wizyty Welflowie podali mu też kilka nowych, nieznanych UB namiarów na punkty kontaktowe siatki dowo­dzącego 6 brygadą kpt. Kazimierza Kamieńskiego „Huzara”. We wrześniu 1950 r. resort upozorował próbę aresztowania „Małachowskiego” w jego domu, co miało uwiarygodnić jego legendę osoby ukrywającej się przed UB i szukającej kontaktu z oddziałem partyzanckim. We wrześniu 1950 r. prowadzący agenta funkcjonariu­sze WUBP w Warszawie wysłali go na Podlasie z zadaniem „wystawienia” do likwi­dacji patrolu partyzanckiego dowodzonego przez Arkadiusza Czapskiego „Arkad­ka”. Kontakty otrzymane u Welflów okazały się w tym wypadku niezwykle cenne i aktualne, „Małachowski” w ciągu pięciu dni po powrocie na Podlasie nawiązał łączność z patro­lem „Arkadka”. Agent przebywał z partyzantami krótko, bodaj jeden wieczór. Na pierwszym posto­ju pozostawił ich śpiących w stodole we wsi Bory­chów i złożył meldunek na punkcie kontaktowym UBP. 30 września 1950 r. czteroosobowy patrol Czapskiego został otoczony przez grupę operacyj­ną UBP i KBW. Wszyscy partyzanci polegli pod­czas nieudanej próby przebicia (wśród zabitych był Eugeniusz Welfel „Orzełek”, którego rodzina nie­świadomie przyczyniła się do jego zguby).

     Kolejny raz resort bezpieczeństwa zadbał o za­bezpieczenie agenta przed dekonspiracją. Areszto­wano wszystkie osoby, które wiedziały, że „Mała­chowski” poszedł na spotkanie z grupą „Arkadka” i mogły skojarzyć ten fakt z likwidacją partyzantów. Aresztowana została też cała ro­dzina Welfów oraz grono ich znajomych (łącznie 11 osób). UB zadbało także o ka­muflaż polegający na wybraniu kolejnego kozła ofiarnego, na którego miała spaść odpowiedzialność za wydanie partyzantów. Funkcjonariusze WUBP w Warszawie w opracowaniu dotyczącym wprowadzenia agenta B. mogli spokojnie skonstatować: „Niewątpliwie kombinacja ta całkowicie potwierdzi dezorientację ludności. Agent ps. «Michał» ma dalsze możliwości w dotarciu do bandy «Huzara», gdyż cieszy się wiel­kim zaufaniem u członka tejże bandy ps. «Litwin»”.

     Młodemu agentowi, który otrzymał nowy kryptonim – „Michał”, nie dano dłu­go odpoczywać. Wprawdzie po udanej likwidacji patrolu „Arkadka” został chwilowo wycofany z gry, jednak już w pierwszych dniach listopada 1950 r. WUBP w Warsza­wie opracował kolejny plan wykorzystania „Michała” w pracy operacyjnej. Udanie rozpoczęta 4 listopada 1950 r. misja na Podlasiu została jednak po tygodniu zupełnie przypadkowo przerwana przez niezbyt rozgarniętych funkcjonariuszy z posterun­ku MO w Jabłonnie Lackiej. Gdy 11 listopada agent szedł z meliny w Bujałach do wsi Niemirki (gm. Jabłonna), został przez nich aresztowany i zdekonspirowany publicz­nie. Dalsza działalność była w tej sytuacji niemożliwa. Funkcjonariusze UB z War­szawy musieli ostatecznie wycofać swojego podopiecznego z Podlasia. Nie pozosta­wili go jednak samemu sobie. Za pośrednictwem Departamentu III MBP skierowano go do Wrocławia, gdzie zapewniono mu miejsce pracy i stworzono możliwość konty­nuowania nauki. Szef miejscowego WUBP otrzymał wręcz polecenie załatwienia mu miejsca na uczelni (na Uniwersytecie Wrocławskim, na Wydziale Filologii Polskiej), a także w internacie. W dalszym ciągu pozostał on też agentem bezpieki, tym razem nastawionym na rozpracowywanie środowiska akademickiego.

     Ostatnia już wyprawa TW „Michała” na Pod­lasie wiązała się z likwidacją przez resort bez­pieczeństwa jednego z ostatnich pododdziałów 6 Brygady Wileńskiej AK – patrolu sierż. Ada­ma Ratyńca „Lamparta” w maju 1951 r. Poległo wówczas czterech partyzantów wraz z dowódcą, a ciężko ranny Witold B. „Litwin”, „Sten” wpadł w ręce funkcjonariuszy UBP. Nie zdołał popeł­nić samobójstwa na polu walki. Leczony w resor­towym szpitalu w Białymstoku, odmawiał skła­dania zeznań. Wówczas na rozkaz wicedyrektora Departamentu III MBP mjr. Stanisława Wolań­skiego ściągnięto z Wrocławia jego brata Czesła­wa. Na polecenie funkcjonariuszy UB odwiedzał on brata w szpitalu, składając z rozmów z nim obszerne raporty. Nakłonił Witolda do złożenia zeznań, które zostały wykorzystane w rozgryw­ce operacyjnej prowadzonej przez MBP przeciw kpt. „Huzarowi”. Zachowały się też meldunki „Michała” z rozmów prowadzonych z własną matką, zwolnioną wcześniej z więzienia, będące kolejnym, niezwykle wy­mownym świadectwem, jak nisko może upaść człowiek raz złamany przez komuni­styczne służby specjalne.

     Los agenta „Michała” został wyznaczony przez przełożonych z resortu, którzy nie zapomnieli o nim do końca jego życia. Kontynuował naukę i w PRL zrobił karie­rę. Został członkiem partii, pracował w kuratorium, jako wicedyrektor jednej z wro­cławskich szkół średnich. Jako agent działał jeszcze przez wiele lat. W ostatnim okre­sie życia poprosił o zwolnienie z obowiązków tajnego współpracownika, gdyż liczne funkcje w pracy organizacyjnej PZPR nie pozwalały mu na sprawne wykonywanie zadań szpicla. Zmarł 16 grudnia 1981 r. jako zasłużony pedagog i „wychowawca wie­lu pokoleń młodzieży”. Niektórym jego nazwisko kojarzy się głównie z literaturą, gdyż był także całkiem zdolnym poetą (członkiem Związku Literatów Polskich) i po­zostawił po sobie wiele wysoko ocenianych przez specjalistów utworów. W zbiorze pt. Świadectwa chorej pamięci, opublikowanym w piśmie „Odra”, tuż przed śmiercią opisał wydarzenia z przełomu lat czterdziestych i pięćdziesiątych, określanych on­giś jako „okres utrwalania władzy ludowej”. Zarówno redakcji, jak i czytelnikom nie przyszło chyba do głowy, iż to, co wydawało im się „licencją poetycką” było tragicz­nie realne. Poszczególne wiersze opisywały autentyczne wydarzenia: śmierć jego bra­ta – „Boruty”, sprofanowanie jego grobu przez żołnierzy KBW, aresztowanie i proces matki, agenturalną misję na Podlasiu, likwidację patrolu por. „Brzaska”, likwidację patrolu „Arkadka” itp. Wiersze są doprawdy wstrząsające, jak chociażby ten, w któ­rym pisze on o swym wyjeździe na Podlasie wiosną 1950 r., kiedy to wykonywał „za­dania operacyjne”:

Wyskoczyłem ze szkoły

by zabić paru ludzi

(Trzeba było ich zabić

bo tak się wplątali w przeszłość

że można ich było odplątać

tylko kulą)

... i wróciłem do szkoły

w granatowym ubranku

pachnącym młodością

i krwią.


 
  Dzisiaj stronę odwiedziło już 1 odwiedzający (35 wejścia) tutaj!  
 
=> Chcesz darmową stronę ? Kliknij tutaj! <=